Вы здесь

Пæррæстаты Элдæ. Шамил - æнæкæрон патриотизмы цæвиттон

Если только можно, Авва Отче,
                                                                                                                 Чашу эту мимо пронеси.
                                                                                              Б. Пастернак

 

 
 

Джыккайты Шамилыл мах нырма бирæ хъарджытæ, зарджытæ æмæ бæрзонд ныхæстæ фæкæндзыстæм. Уый хуызæн Разагъды Лæгтæ нæм фылдæр куы уыдаид, уæд чизоны, не ‘хсæнад ахæм еусары уагмæ не ‘рцыдаид.

Шамил, дæ сыджыт нæма æруазали, афтæ, дæ бавæрдæй дыккаг бон (хуыцаубон, 29 май) чидæртæ афтæ бакодтой, ахæм æвирхъау мард, дам, æй цæмæн акодтой, уагæры цыракодта? Адæмы ‘хсæн ныхас рахъæр, пысылмон экстремистты къухæй, дам, æргæвст (!) æрцыд (иунæг Хуыцау сын æй макуы ныббарæд!). Æрмæст интеллигенцийы иу хай зыдта удхор экстремистты зæрдæйы сæр нæмыгау чи сæмбæлд, Шамилы уыцы нæргæ æмдзæвгæ. Цуан кæнын дæр ыл уæдæй фæстæмæ райдыдтой. Ирон дзыллæ се ‘ппæт - чысылæй-стырæй, зæххы къорийыл кæмдæриддæр сты, хъуамæ зоной æмæ сæ зæрдæты ныффыссой сæ Фарны Лæгыл, сæ Стыр Патриотыл ацы æвирхъау дудгæбон цæй тыххæй акодта, уый.
Хабар уыд афтæ: 2008 азы мæхъхъæлонтæ æмæ цæцæйнæгтæ цалдæр автобусыл фыдæбоны æмæ тæфæбоны цыд кодтой хадзы. Бафтыдысты Беслæнмæ, терракты амæттæгты ингæнтæм бацыдысты æмæ сыл бамызтой (хатыр бакæнут). Уый фæстæ сæхи срасткæныны охыл, ламаз, дам, кодтам, зæгъгæ, фæлдурæджджын æфсæнттæ кодтой. Нæ зæрдæтæ скъуыйгæ куыннæ акодтой ахæм æнæрцæугæ вандализм æмæ фосæмгад мийæ! Кæд цæфæй нæ мæлыс, уый та дын – рæхуыст. Атыппыр Шамилы зæрдæ маст æмæ фыдрыстæй, куыд бабыхстаид ахæм æфхæрд, ау, нæ мæрдты нын сæ ингæнты дæр нал уадзынц?! Абон мацы сдзурæм, æмæ сæ сом фæуæлхур кæной?! Ныххуырста йæ хотых - йæ рыст æмæ мæстджын удæй рантысгæ рæнхъытæ æнаккаг æмæ хъыхъхъаг хадзгæнджытыл, сабиты ингæнтæй хынджылæг кæныныл чи нæ бацауæрста.
Мæнæ уыцы æмдзæвгæ. Шамил, мæрдтæм дæ уый тыххæй барвыстой Иры знæгтæ, уадз æмæ йæ дæ адæм иууылдæр бакæсой:
 
Фæцæуынц бирæгъы цот хадзы,
Кæрон сæ тæригъæдтæн нæй.
Йæ кæнон тугдзых сырд нæ уадзы,
Лæбуры хурмæ дæр зыдæй.
 
Сæ хъуыран бирæгътæн - ыссыртæ,
Вæййы сæ ламаз дæр фыдвæнд,
Хуытау нæ уæлмæрдты цъæх сырдтæ
Кæнынц Хуыцау раз фыдгæнд.
 
Гъей, сихтæ! Зæхх уæ быны ризæд,
Кæнут уæ ингæнтæ хуылыдз!
Æлгъыст фæут, æлгъыст! - фæмизæд
Уæ кувæн сау дурыл мæ куыдз.
 
(Первая публикация стихотворения: «Мах Дуг» № 7/ 2008, с. 14.)
 
Шамил, дзæнæты бадай, ды дæр, Къостайау, иунæгæй цы растадтæ де ‘мтуг æдзард сабиты æмæ дæ æнамонд адæмы сæрыл?! Дæ алыварс æппын ничиуал уыд, Ирыстон Лæгау Лæгтæй афтæ тынг бавдæлон, цæмæннæ искæмæ фæсидтæ?! Уый ныфс дæ нæ уыд, дæ цуры исчи балæууа?! Фæлæ ды, бæгуы, зыдтай ацы хабар кæй расайдзæн стыр бæллæхтæ, нæ дæ фæндыд искæй удтыл фыдбылыз æруадзын, фæлтау сæ дæхи иунæг хъизæмайраг удмæ райстай! Шамил, бахатыр кæн, фæлæ ам бынтон раст нæ дæ. Дæ фарсмæ къордæй куы ‘рбалæууыдаиккам, дун-дунетыл куы апарахат кодтаиккам экстремистон пысылмæтты «фыдгæнды» акт (дæхи загъдау), уæд, чизоны, афтæ æдзæсгомæй нæ бауæндыдаиккой дæумæ!
«Æнамонды» æмдзæвгæ Хъодзаты Æхсар, «Мах дуджы» редактор, мыхуыры рауагъта 2008 азы 7 номыры. Стæй йæм фæсмон æрцыд, журналы фæрстыл полемикæ дæр расидт, ацы хабары тыххæй уæ хъуыды бамбарын кæнут, зæгъгæ, мыхуыры сæ уадздзыстæм. Æвæццæгæн, бирæ æндæртæ загътаиккой сæ хъуыды. Арвыстон æз дæр редакцимæ къаннæг уац, Шамилы позицитыл разыйы мидисимæ. Фæлæ, марадз зæгъ, Æхсарæй хъыпп-сыпп нал райхъуыст.
Æмдзæвгæйы ныффыстæй Шамил йæхицæн тæрхон рахаста. Сагъуыдысты йыл аргъонахъхъытау Иры знæгтæ. Карз æртхъирæнтæ, хъыхъхъаг уайдзæфтæ, æлгъаг хахуыртæ йыл ихуарæгау кодтой интернеты дæр æмæ телефонæй дæр. Йæ сæрмæ сау мигътæ æртыхстысты. Фæстаг рæстæджы цы Дамоклы карды кой кодта, уымæн бонæй-бонмæ йæ бæхыхъис ихсыдис. Поэты зæрдæ æнкъараг куыннæ у – йæ адзал зыдта, мæгуыр, æмæ йæ уд тыхстис, фæлæ йæ «трагикон уавæр»-æй рахизыны фæндаг нал ардта. Æхсар, хæрзаг ныр фæсмонæй дæхи хæрыс, уыцы æнæхайыры карды фæдыл ын цас уайдзæфтæ кæй фæкодтай. Куыннæ зыдтаис, Цæгат Иры муфтийы ном чи хаста, уыцы змæнтæг лæг Али Хаджи Евтеев (йæхи зынгæ территорист Хаттабы ахуыргæнинаг хуыдта æмæ джихадмæ сидтис, чырыстæттыл цъыф калдта) ыл прокуратурæмæ бахъаст кодта, нæ дин, дам, нын æфхæры йæ экстремистон рæнхъыты. Афтæ бафæрсæг æй нæ  уыдис: терракты æвирхъау амæттæгты ингæнтæ чи счъизи кодта, уыцы æдзæсгæмттыл цæмæннæ хъаст кæныс, уæ дин уын цæсты уыдон куы ‘фтауынц!?
Сау бон ралæууыд, Шамил, дæ Дамоклы кард йæ дзедзыройæ банцад, уымæн æмæ бæхыхъис бынтон стæнæг, нал баурæдта - кард æрхауд дæ бæрзæйыл - раст ахæм мæлæты тæрхон рахастой дæуæн лæгмартæ, дæ сæр, дам, дын ракæндзыстæм.Омæ, де оны кастæ, де оны, Шамил?! Сæ риуты, æвæццæгæн, лæджы зæрдæтæ нæй «бирæгъы цотæн», уый цавæр æгъатыр æгъдауæй бавнæлдтой дæумæ! Хуымæтæджы дыл дамбаца уæддæр куы ныццавтаиккой фæскъулæй! Фæлæ нæ, сæ сырдон мондæгтæ суадзын  сæ фæндыдис, ноджы ма дыууадæс рæхуыст дæр фæдæ кардæй…
Уыцы бон, 26 майы, зæгъынц, дыууæ сахатмæ ‘ввахс хæрзконд, Уастырджийы хуызæнæй рахызтæ университетæй æмæ, дам, араст дæ кæдæмдæр, æбæрæг ранмæ. Шамил, кæд дæ, мыййаг, зонгæ, фыдæнхъæл кæмæй нæ уыдтæ, ахæм лæг асайдта истæй ‘фсон, æхца йын бафыстой æмæ…
Æртæ сахатыл (уый дæр уыцы бон) чидæр фæбæрæг кодта: ссардтой дæ Реданты зынгхуыстæй. Интернеты ирон адæм, дæ уарзон ирон адæм, дзыназгæ æмæ цæссыгкалгæ кастысты æвирхъау нывмæ: мæнæ сæ Сæрхъызой костюмты тугамæхстæй дæргъæй лæууы кæрдæгыл… йæ сæр ма гуырыл æнæбары … Шамил, куыд тынг рыстаис хæрзаг, хъизæмарæй дæ куы мардтой фыдгæджытæ, уæд…
Ныр фервæзтæ, ницыуал дæ хъыгдары, дæ рæхуыстытæ, дæ лыгтæ нал риссынц… Шамил, бирæтæ афтæ фæзæгъынц, патриотизм, дам, модæйы нал ис, алчи, дам, йæхи уды кой кæнæд. Ахæмтæ, йæ цæсгомæй ту чи нал сæрфы, уыдонæй сты. Ды та бынтон æндæртæй уыдтæ. Курдиатджын поэттæ дæр бирæ ис, стыр ахуыргæндтæ дæр, зынгæ профессортæ дæр, фæлæ ды та иунæг ахæм уыдтæ - дæ æнæкæрон патриотизмæй скъахдзæф кодтай  Къостамæ æмæ æрбадтæ йæ цуры.

Рухсаг у!

Пæррæстаты Элдæ,
Хуссар Ирыстоны
Зонад-иртасæн институты
зонадон кусæг